Остеопороз нима: белгилари, сабаблари ва қандай аниқланади
Остеопороз — суяклар мўрт бўлиб, осон синадиган касаллик. У узоқ вақт ҳеч қандай белги бермайди. Қуйида унинг белгилари, сабаблари ва қандай аниқланишини оддий тилда тушунтирамиз.
Остеопороз нима?
Остеопороз сўзма-сўз "ғовак суяк" деган маънони билдиради. Бу касалликда суяк минерал зичлиги камаяди ва суякнинг ички тузилиши сийраклашади. Натижада суяк мўрт бўлиб қолади: оддий йиқилиш, қаттиқ йўтал ёки оғир нарса кўтариш ҳам синишга олиб келиши мумкин.
Остеопорозда энг кўп умуртқа, сон суягининг бўйни ва билак суяги синади. Сон бўйни синиши айниқса оғир оқибатларга олиб келади, айниқса кекса ёшдаги одамларда.
Нега уни "жим касаллик" дейишади?
Суяк зичлиги йиллар давомида секин камаяди ва бу оғриқ бермайди. Кўпчилик остеопорози борлигини биринчи марта суяги синганда билади. Шунинг учун хавф гуруҳидаги одамлар учун суяк зичлигини олдиндан текшириш муҳим.
Остеопороз белгилари
Эрта босқичда белгилар деярли бўлмайди. Касаллик ривожланганда қуйидагилар кузатилиши мумкин:
- кичик жароҳат ёки йиқилишдан суяк синиши
- бўйнинг сезиларли пасайиши
- букчайиш, гавда ҳолатининг ўзгариши
- тўсатдан бошланган бел ёки орқа оғриғи — бу умуртқанинг сиқилиб синиши белгиси бўлиши мумкин
Бу белгилар бошқа касалликларда ҳам учрайди. Улар пайдо бўлса, шифокорга мурожаат қилинг.
Сабаблари ва хавф омиллари
Суяк доимо янгиланиб туради: эски суяк тўқимаси сўрилади, ўрнига янгиси ҳосил бўлади. Ёш ўтиши билан ва айрим ҳолатларда бу мувозанат бузилади. Остеопороз хавфини оширадиган омиллар:
- ёш — 50 ёшдан кейин хавф ортади
- менопауза — эстроген гормони камайиши суяк йўқотилишини тезлаштиради
- оилада остеопороз ёки сон суяги синиши бўлганлиги
- тана вазни паст бўлиши
- овқатда калсий ва Д витамини етишмаслиги
- кам ҳаракат қилиш
- чекиш ва спиртли ичимликларни кўп истеъмол қилиш
- узоқ вақт глюкокортикоид (гормонал) дорилар ва айрим бошқа дориларни қабул қилиш
- қалқонсимон без ва қалқонсимон без олди бези касалликлари, ревматоид артрит, қандли диабет, ичак ва буйрак касалликлари
Остеопороз фақат аёллар касаллиги эмас. Эркакларда ҳам учрайди, айниқса ёши катталарда ва хавф омиллари борларда.
Остеопороз қандай аниқланади?
Оддий рентген суратида суяк зичлигининг камайганини фақат касаллик анча ривожлангандан кейин кўриш мумкин. Суяк зичлигини рақамларда ўлчайдиган асосий усул — DXA денситометрия. У ҳақида батафсил: Денситометрия нима ва у қандай ўтказилади.
Денситометрия натижасида Т-кўрсаткич чиқади. Катталарда у −2,5 ва ундан паст бўлса, бу остеопороз мезонига мос келади. −1 дан −2,5 гача бўлса — остеопения, яъни суяк зичлиги пасайган, лекин ҳали остеопороз даражасида эмас. Якуний хулосани шифокор бошқа омиллар билан бирга чиқаради.
Олдини олиш мумкинми?
- Калсийга бой овқатлар (сут маҳсулотлари, пишлоқ, кўкатлар) истеъмол қилинг. Калсий ва Д витамини қўшимчаларини шифокор тавсияси билан қабул қилинг.
- Мунтазам ҳаракат қилинг: пиёда юриш ва енгил куч машқлари суякни мустаҳкамлайди.
- Чекишни ташланг, спиртли ичимликларни чекланг.
- Йиқилишнинг олдини олинг: уйда яхши ёруғлик, сирпанмайдиган поябзал.
- Хавф омиллари бўлса, суяк зичлигини вақтида текширтиринг.
Остеопороз даволанадими?
Ҳа. Даволаш усулини ва дориларни шифокор — эндокринолог, ревматолог ёки травматолог-ортопед — текширув натижаларига қараб танлайди. Ўзингиз дори танламанг. Даволаш самарасини кузатиш учун денситометрия шифокор белгилаган муддатда такрорланади.
Тошкентда суяк зичлигини қаерда текшириш мумкин?
DENSITOMETRIYA марказида DMS Imaging STRATOS DXA аппарати ишлайди. Катталар ва 5 ёшдан катта болалар, вазни 150 кг гача бўлган беморлар текширилади. Текширув ўртача 15 дақиқа давом этади, натижа 30–40 дақиқада тайёр бўлади.
- Битта соҳа денситометрияси — 200 000 сўм
- Умуртқа + иккала сон бўғими — 400 000 сўм
- Тана таркиби таҳлили — 300 000 сўм
- Комплекс DXA (умуртқа + иккала сон + тана таркиби) — 500 000 сўм
Манзил: Тошкент, Мирзо Улуғбек шоҳ кўчаси, 30-уй (Clinic Pro биноси). Мўлжал: Арбат ресторани, 148-сонли мактаб. Иш вақти: душанба–шанба, 08:00–17:00.
Суяк зичлигингизни текширтиринг
Текширув 15 дақиқа, натижа 30–40 дақиқада. Ду–Ша 08:00–17:00.
Кўп бериладиган саволлар
Остеопороз қандай аниқланади?
Асосий усул — DXA денситометрия. У суяк минерал зичлигини ўлчайди ва Т-кўрсаткични ҳисоблайди.
Остеопороз фақат аёлларда бўладими?
Йўқ. Аёлларда, айниқса менопаузадан кейин, кўпроқ учрайди, лекин эркакларда ҳам бўлади.
Остеопорозни қайси шифокор даволайди?
Одатда эндокринолог ёки ревматолог. Синишларда травматолог-ортопед ҳам иштирок этади.
Остеопения ва остеопороз фарқи нима?
Остеопенияда суяк зичлиги пасайган, лекин остеопороз даражасига етмаган (Т-кўрсаткич −1 дан −2,5 гача). Остеопорозда Т-кўрсаткич −2,5 ва ундан паст.