Osteoporoz nima: belgilari, sabablari va qanday aniqlanadi
Osteoporoz — suyaklar mo'rt bo'lib, oson sinadigan kasallik. U uzoq vaqt hech qanday belgi bermaydi. Quyida uning belgilari, sabablari va qanday aniqlanishini oddiy tilda tushuntiramiz.
Osteoporoz nima?
Osteoporoz so'zma-so'z "g'ovak suyak" degan ma'noni bildiradi. Bu kasallikda suyak mineral zichligi kamayadi va suyakning ichki tuzilishi siyraklashadi. Natijada suyak mo'rt bo'lib qoladi: oddiy yiqilish, qattiq yo'tal yoki og'ir narsa ko'tarish ham sinishga olib kelishi mumkin.
Osteoporozda eng ko'p umurtqa, son suyagining bo'yni va bilak suyagi sinadi. Son bo'yni sinishi ayniqsa og'ir oqibatlarga olib keladi, ayniqsa keksa yoshdagi odamlarda.
Nega uni "jim kasallik" deyishadi?
Suyak zichligi yillar davomida sekin kamayadi va bu og'riq bermaydi. Ko'pchilik osteoporozi borligini birinchi marta suyagi singanda biladi. Shuning uchun xavf guruhidagi odamlar uchun suyak zichligini oldindan tekshirish muhim.
Osteoporoz belgilari
Erta bosqichda belgilar deyarli bo'lmaydi. Kasallik rivojlanganda quyidagilar kuzatilishi mumkin:
- kichik jarohat yoki yiqilishdan suyak sinishi
- bo'yning sezilarli pasayishi
- bukchayish, gavda holatining o'zgarishi
- to'satdan boshlangan bel yoki orqa og'rig'i — bu umurtqaning siqilib sinishi belgisi bo'lishi mumkin
Bu belgilar boshqa kasalliklarda ham uchraydi. Ular paydo bo'lsa, shifokorga murojaat qiling.
Sabablari va xavf omillari
Suyak doimo yangilanib turadi: eski suyak to'qimasi so'riladi, o'rniga yangisi hosil bo'ladi. Yosh o'tishi bilan va ayrim holatlarda bu muvozanat buziladi. Osteoporoz xavfini oshiradigan omillar:
- yosh — 50 yoshdan keyin xavf ortadi
- menopauza — estrogen gormoni kamayishi suyak yo'qotilishini tezlashtiradi
- oilada osteoporoz yoki son suyagi sinishi bo'lganligi
- tana vazni past bo'lishi
- ovqatda kalsiy va D vitamini yetishmasligi
- kam harakat qilish
- chekish va spirtli ichimliklarni ko'p iste'mol qilish
- uzoq vaqt glyukokortikoid (gormonal) dorilar va ayrim boshqa dorilarni qabul qilish
- qalqonsimon bez va qalqonsimon bez oldi bezi kasalliklari, revmatoid artrit, qandli diabet, ichak va buyrak kasalliklari
Osteoporoz faqat ayollar kasalligi emas. Erkaklarda ham uchraydi, ayniqsa yoshi kattalarda va xavf omillari borlarda.
Osteoporoz qanday aniqlanadi?
Oddiy rentgen suratida suyak zichligining kamayganini faqat kasallik ancha rivojlangandan keyin ko'rish mumkin. Suyak zichligini raqamlarda o'lchaydigan asosiy usul — DXA densitometriya. U haqida batafsil: Densitometriya nima va u qanday o'tkaziladi.
Densitometriya natijasida T-ko'rsatkich chiqadi. Kattalarda u −2,5 va undan past bo'lsa, bu osteoporoz mezoniga mos keladi. −1 dan −2,5 gacha bo'lsa — osteopeniya, ya'ni suyak zichligi pasaygan, lekin hali osteoporoz darajasida emas. Yakuniy xulosani shifokor boshqa omillar bilan birga chiqaradi.
Oldini olish mumkinmi?
- Kalsiyga boy ovqatlar (sut mahsulotlari, pishloq, ko'katlar) iste'mol qiling. Kalsiy va D vitamini qo'shimchalarini shifokor tavsiyasi bilan qabul qiling.
- Muntazam harakat qiling: piyoda yurish va yengil kuch mashqlari suyakni mustahkamlaydi.
- Chekishni tashlang, spirtli ichimliklarni cheklang.
- Yiqilishning oldini oling: uyda yaxshi yorug'lik, sirpanmaydigan poyabzal.
- Xavf omillari bo'lsa, suyak zichligini vaqtida tekshirtiring.
Osteoporoz davolanadimi?
Ha. Davolash usulini va dorilarni shifokor — endokrinolog, revmatolog yoki travmatolog-ortoped — tekshiruv natijalariga qarab tanlaydi. O'zingiz dori tanlamang. Davolash samarasini kuzatish uchun densitometriya shifokor belgilagan muddatda takrorlanadi.
Toshkentda suyak zichligini qayerda tekshirish mumkin?
DENSITOMETRIYA markazida DMS Imaging STRATOS DXA apparati ishlaydi. Kattalar va 5 yoshdan katta bolalar, vazni 150 kg gacha bo'lgan bemorlar tekshiriladi. Tekshiruv o'rtacha 15 daqiqa davom etadi, natija 30–40 daqiqada tayyor bo'ladi.
- Bitta soha densitometriyasi — 200 000 so'm
- Umurtqa + ikkala son bo'g'imi — 400 000 so'm
- Tana tarkibi tahlili — 300 000 so'm
- Kompleks DXA (umurtqa + ikkala son + tana tarkibi) — 500 000 so'm
Manzil: Toshkent, Mirzo Ulug'bek shoh ko'chasi, 30-uy (Clinic Pro binosi). Mo'ljal: Arbat restorani, 148-sonli maktab. Ish vaqti: dushanba–shanba, 08:00–17:00.
Suyak zichligingizni tekshirtiring
Tekshiruv 15 daqiqa, natija 30–40 daqiqada. Du–Sha 08:00–17:00.
Ko'p beriladigan savollar
Osteoporoz qanday aniqlanadi?
Asosiy usul — DXA densitometriya. U suyak mineral zichligini o'lchaydi va T-ko'rsatkichni hisoblaydi.
Osteoporoz faqat ayollarda bo'ladimi?
Yo'q. Ayollarda, ayniqsa menopauzadan keyin, ko'proq uchraydi, lekin erkaklarda ham bo'ladi.
Osteoporozni qaysi shifokor davolaydi?
Odatda endokrinolog yoki revmatolog. Sinishlarda travmatolog-ortoped ham ishtirok etadi.
Osteopeniya va osteoporoz farqi nima?
Osteopeniyada suyak zichligi pasaygan, lekin osteoporoz darajasiga yetmagan (T-ko'rsatkich −1 dan −2,5 gacha). Osteoporozda T-ko'rsatkich −2,5 va undan past.