Тана таркиби таҳлили (DXA): ёғ, мушак ва суякни ўлчаш
Тарози фақат умумий вазнни кўрсатади. DXA тана таркиби таҳлили эса шу вазннинг қанча қисми ёғ, қанча қисми мушак ва суяк эканини, улар тананинг қайси қисмида жойлашганини аниқ кўрсатади.
Тана таркиби таҳлили нима?
Тана таркиби таҳлили (Body Composition) — танани уч қисмга ажратиб ўлчаш: ёғ массаси, ёғсиз (асосан мушак) масса ва суяк минерал массаси. DXA аппарати буни рентген нурларининг икки хил энергияси ёрдамида қилади — худди суяк зичлигини ўлчагандек, лекин бутун тана бўйлаб.
Суяк зичлиги ҳақида умумий маълумот: Денситометрия нима.
Натижада нима кўрсатилади?
- умумий ёғ массаси (кг) ва тана ёғининг фоизи
- ёғсиз/мушак массаси (кг)
- суяк минерал массаси
- қўл, оёқ ва тана (гавда) бўйича алоҳида кўрсаткичлар — ўнг ва чап томон солиштирилади
- ёғнинг тақсимланиши: қорин соҳасида (андроид) ёки сон-думба соҳасида (гиноид) кўпроқми
Қорин соҳасида ёғ тўпланиши юрак-қон томир ва моддалар алмашинуви касалликлари хавфи билан боғлиқ. Шунинг учун фақат вазн эмас, ёғ қаерда жойлашгани ҳам муҳим.
Тарози ва ТМИ (БМИ) дан фарқи
Тана массаси индекси (ТМИ) фақат бўй ва вазнга асосланади. Бир хил ТМИ билан бир одамда мушак кўп, бошқасида ёғ кўп бўлиши мумкин. Масалан, спортчининг ТМИ юқори чиқади, лекин бу ёғ эмас, мушак ҳисобига. Аксинча, вазни нормал, лекин мушаги кам ва ёғи кўп одамлар ҳам бор.
Биоимпеданс (ИнБодй) дан фарқи
Биоимпеданс тарозилари танадан кучсиз электр токи ўтказиб, таркибни ҳисоблаб чиқади. Натижага ичилган сув, овқат, жисмоний юклама ва тана намлиги таъсир қилади. DXA эса тўқималарни бевосита ўлчайди, шунинг учун тана таркибини баҳолашда аниқроқ усул ҳисобланади ва қўл, оёқ, гавда бўйича алоҳида натижа беради.
Кимга фойдали?
- вазн камайтириш дастуридан олдин ва кейин — йўқотилган вазн ёғ ҳисобигами ёки мушак ҳисобигами, билиш учун
- семизлик, инсулин резистентлиги, метаболик синдром ва 2-тип қандли диабетда
- мушак массаси камайишига (саркопения) шубҳа бўлганда, айниқса кекса ёшда
- спортчилар ва машғулот дастурини кузатаётганлар учун
- узоқ касаллик, оператсия ёки узоқ ётиб қолишдан кейин
- бариатрик оператсиядан кейин динамик кузатувда
Турли мутахассислар учун DXA нима бериши ҳақида: DXA — шифокорлар учун.
Текширув қандай ўтади?
Сиз кийимда стол устида чалқанча ётасиз, аппарат танангиз устидан секин ўтади. Оғриқсиз, ҳеч нарса сезилмайди. Нурланиш дозаси жуда кам — оддий рентген суратидан ҳам кам. Текширув тахминан 15 дақиқа давом этади, натижа 30–40 дақиқада қоғозда ёки электрон шаклда берилади.
Тайёргарлик
- металл қисми бўлган кийим, камар, тақинчоқларни ечиш тавсия этилади
- яқин кунларда контраст моддали текширув (барий, KT ёки МРТ контрасти) ёки радиоизотоп текшируви ўтказган бўлсангиз, буни олдиндан айтинг
- ҳомиладорлик ёки ҳомиладорликка шубҳа бўлса, албатта огоҳлантиринг — бу ҳолатда текширув қилинмайди
- такрорий текширувда бир хил шароитда (масалан, эрталаб, оч қоринга) келиш натижаларни солиштиришни осонлаштиради
Катталар ва 5 ёшдан катта болалар, вазни 150 кг гача бўлганлар текширилади.
Нархи ва манзил
Тана таркиби таҳлили (бутун тана) — 300 000 сўм. Умуртқа ва иккала сон бўғимининг суяк зичлиги билан бирга комплекс DEXA текшируви — 500 000 сўм. Барча нархлар: нархлар бўлими.
Манзил: Тошкент, Мирзо Улуғбек шоҳ кўчаси, 30-уй (Clinic Pro биноси). Мўлжал: Арбат ресторани, 148-сонли мактаб. Иш вақти: душанба–шанба, 08:00–17:00. Аппарат: DMS Imaging STRATOS DXA.
Тана таркибингизни билиб олинг
Текширув 15 дақиқа, натижа 30–40 дақиқада. Ду–Ша 08:00–17:00.
Кўп бериладиган саволлар
DXA тана таркибини қанчалик аниқ ўлчайди?
DXA ёғ, ёғсиз масса ва суякни бевосита ўлчайди ва тана қисмлари бўйича алоҳида натижа беради. Шунинг учун у биоимпеданс тарозиларига қараганда аниқроқ усул ҳисобланади.
Тана таркиби таҳлили зарарли эмасми?
Нурланиш дозаси жуда кам — оддий рентген суратидан ҳам кам. Фақат ҳомиладорликда текширув қилинмайди.
Қанчалик тез-тез текшириш мумкин?
Вазн камайтириш ёки машғулот дастурида одатда бир неча ойда бир марта такрорлаш ўзгаришни кўриш учун етарли. Аниқ муддатни шифокор белгилайди.