Tana tarkibi tahlili (DXA): yog', mushak va suyakni o'lchash
Tarozi faqat umumiy vaznni ko'rsatadi. DXA tana tarkibi tahlili esa shu vaznning qancha qismi yog', qancha qismi mushak va suyak ekanini, ular tananing qaysi qismida joylashganini aniq ko'rsatadi.
Tana tarkibi tahlili nima?
Tana tarkibi tahlili (Body Composition) — tanani uch qismga ajratib o'lchash: yog' massasi, yog'siz (asosan mushak) massa va suyak mineral massasi. DXA apparati buni rentgen nurlarining ikki xil energiyasi yordamida qiladi — xuddi suyak zichligini o'lchagandek, lekin butun tana bo'ylab.
Suyak zichligi haqida umumiy ma'lumot: Densitometriya nima.
Natijada nima ko'rsatiladi?
- umumiy yog' massasi (kg) va tana yog'ining foizi
- yog'siz/mushak massasi (kg)
- suyak mineral massasi
- qo'l, oyoq va tana (gavda) bo'yicha alohida ko'rsatkichlar — o'ng va chap tomon solishtiriladi
- yog'ning taqsimlanishi: qorin sohasida (android) yoki son-dumba sohasida (ginoid) ko'proqmi
Qorin sohasida yog' to'planishi yurak-qon tomir va moddalar almashinuvi kasalliklari xavfi bilan bog'liq. Shuning uchun faqat vazn emas, yog' qayerda joylashgani ham muhim.
Tarozi va TMI (BMI) dan farqi
Tana massasi indeksi (TMI) faqat bo'y va vaznga asoslanadi. Bir xil TMI bilan bir odamda mushak ko'p, boshqasida yog' ko'p bo'lishi mumkin. Masalan, sportchining TMI yuqori chiqadi, lekin bu yog' emas, mushak hisobiga. Aksincha, vazni normal, lekin mushagi kam va yog'i ko'p odamlar ham bor.
Bioimpedans (InBody) dan farqi
Bioimpedans tarozilari tanadan kuchsiz elektr toki o'tkazib, tarkibni hisoblab chiqadi. Natijaga ichilgan suv, ovqat, jismoniy yuklama va tana namligi ta'sir qiladi. DXA esa to'qimalarni bevosita o'lchaydi, shuning uchun tana tarkibini baholashda aniqroq usul hisoblanadi va qo'l, oyoq, gavda bo'yicha alohida natija beradi.
Kimga foydali?
- vazn kamaytirish dasturidan oldin va keyin — yo'qotilgan vazn yog' hisobigami yoki mushak hisobigami, bilish uchun
- semizlik, insulin rezistentligi, metabolik sindrom va 2-tip qandli diabetda
- mushak massasi kamayishiga (sarkopeniya) shubha bo'lganda, ayniqsa keksa yoshda
- sportchilar va mashg'ulot dasturini kuzatayotganlar uchun
- uzoq kasallik, operatsiya yoki uzoq yotib qolishdan keyin
- bariatrik operatsiyadan keyin dinamik kuzatuvda
Turli mutaxassislar uchun DXA nima berishi haqida: DXA — shifokorlar uchun.
Tekshiruv qanday o'tadi?
Siz kiyimda stol ustida chalqancha yotasiz, apparat tanangiz ustidan sekin o'tadi. Og'riqsiz, hech narsa sezilmaydi. Nurlanish dozasi juda kam — oddiy rentgen suratidan ham kam. Tekshiruv taxminan 15 daqiqa davom etadi, natija 30–40 daqiqada qog'ozda yoki elektron shaklda beriladi.
Tayyorgarlik
- metall qismi bo'lgan kiyim, kamar, taqinchoqlarni yechish tavsiya etiladi
- yaqin kunlarda kontrast moddali tekshiruv (bariy, KT yoki MRT kontrasti) yoki radioizotop tekshiruvi o'tkazgan bo'lsangiz, buni oldindan ayting
- homiladorlik yoki homiladorlikka shubha bo'lsa, albatta ogohlantiring — bu holatda tekshiruv qilinmaydi
- takroriy tekshiruvda bir xil sharoitda (masalan, ertalab, och qoringa) kelish natijalarni solishtirishni osonlashtiradi
Kattalar va 5 yoshdan katta bolalar, vazni 150 kg gacha bo'lganlar tekshiriladi.
Narxi va manzil
Tana tarkibi tahlili (butun tana) — 300 000 so'm. Umurtqa va ikkala son bo'g'imining suyak zichligi bilan birga kompleks DEXA tekshiruvi — 500 000 so'm. Barcha narxlar: narxlar bo'limi.
Manzil: Toshkent, Mirzo Ulug'bek shoh ko'chasi, 30-uy (Clinic Pro binosi). Mo'ljal: Arbat restorani, 148-sonli maktab. Ish vaqti: dushanba–shanba, 08:00–17:00. Apparat: DMS Imaging STRATOS DXA.
Tana tarkibingizni bilib oling
Tekshiruv 15 daqiqa, natija 30–40 daqiqada. Du–Sha 08:00–17:00.
Ko'p beriladigan savollar
DXA tana tarkibini qanchalik aniq o'lchaydi?
DXA yog', yog'siz massa va suyakni bevosita o'lchaydi va tana qismlari bo'yicha alohida natija beradi. Shuning uchun u bioimpedans tarozilariga qaraganda aniqroq usul hisoblanadi.
Tana tarkibi tahlili zararli emasmi?
Nurlanish dozasi juda kam — oddiy rentgen suratidan ham kam. Faqat homiladorlikda tekshiruv qilinmaydi.
Qanchalik tez-tez tekshirish mumkin?
Vazn kamaytirish yoki mashg'ulot dasturida odatda bir necha oyda bir marta takrorlash o'zgarishni ko'rish uchun yetarli. Aniq muddatni shifokor belgilaydi.